از نواختن گیتار لذت ببرید (مبتدی ها)

در بخش تاریخچه مختصر از این حروف موسیقی بیان میشود و سپس به زمانبندی و جزییات دیگر آن میپردازیم.

تاریخچه نامگذاری نتها:

گوییدو دآرتسو (1050-990، Guido d'Arezzo)، کشیشی فرانسوی، ساکن ایتالیای قرن 11 میلادی، برای نخستین بار نام این نت‌ها را بر اساس سروده‌ای مشهور به سرود سن ژان که گویا خود برایش آهنگی ساخته بود انتخاب کرد:

‎

در این دوران موسیقی شش‌هجایی بود و در سده‌های پس از آن بود که «سی» بر آن افزوده شد و هجای «دو» جایگزین «اوت» شد.

الفبای موسیقی نت نام دارد. نُت یا نوت، در موسیقی به دو معنی بکار می‌رود: یکی به معنی واحد صدائی با فرکانس ثابت که نامی بر آن گذاشته شده که در متون کهن فارسی به آن نغمه می‌گویند^[۱] و دیگری به معنی نمایش یا نشانه نوشتاری هر یک از این صداها.

در معنی اول نت‌ها هفت نام برای نوشتن اصوات موسیقایی هستند. در ایران به پیروی از فرانسه و ایتالیا نت‌ها به این صورت نام گذاری می‌شوند: دو - ر - می - فا - سل - لا - سی(do, re, mi, fa, sol, la, si). روش های نام‌گذاری دیگر نیز وجود دارد که نت ها را با اصطلاحات "A, B, C, D, E, F, G" عنوان می کنند. در این روش A همان نت «لا» (la) است.

در معنی دوم، برای مکتوب کردن اصوات موسیقی، این صداها را طبق قواعد خاصی بین یا روی پنچ خط افقی می‌نویسند که به نام خطوط حامل شناخته می‌شوند. خطوط حامل از پایین به بالا شمرده می‌شوند، به این معنی که نتی که روی خط پایین‌تر نوشته شود، صدایی بم‌تر از نتی دارد که بر روی خط بالاتر نوشته شده است. به این ترتیب نام نت از روی جائی‌که روی خط‌های حامل قراردارد مشخص می‌شود. دیگر مشخصات نت مانند طول آن (مدت زمان امتداد یافتن آن صدا) و غیره را نیز با شکل‌های قراردادی که برای نت طرح شده نمایش می‌دهند. نت‌های متوالی را از چپ به راست می‌نویسند. دانشی که به قواعد نوشتن نت‌های موسیقی و مقولات مرتبط با آن می‌پردازد، تئوری موسیقی نام دارد.

در شکل روبه‌رو توالی نت‌ ها نشان داده شده است. این نت های مختلف که به شکل دایره‌های کوچکی (بعد کلید سل ) رسم شده اند. به این دلیل که نت ها در اینجا به شکل دایره‌های کوچک هستند، پس طبق قرار داد هر کدام از آنها دارای زمانی معدل ۴ ضرب است. در اصطلاح موسیقی ،هر نتی که به شکل دایره‌ای کوچک باشد گرد نام دارد. نت ها در این تصویر به ‌ترتیب از چپ به راست روی پنج خط حامل نوشته شده اند که به همین صورت نیز ( از چپ به راست ) خوانده می شوند.

کشش نتها(فاصله زمانی):

Note Duration) کشش نتها :دیرند یا کشش یعنی زمانی که هر صدای موسیقیای ادامه می یابد(مدت زمان نواختن نت را کشش نت میگوییم) . روشن است که یک آهنگ موسیقی از صداهایی تشکیل شده که غالبا ارزش های متفاوتی زمانی دارند - یعنی بعضی کوتاهتر و بعضی کشیده ترند

( نت گرد:
این نت در بین مابقی علایم بیشترین مدت زمان کشش را دارد و آن را به عنوان نت واحد مینامیم، این زمان معادل 4 ضرب است مثلا سیم اول را گیتار را بصدا در میآوریم و 4 ثانیه میگذاریم به ارتعاش ادامه دهد. (در ایتجا هر ضرب را برای مثال یک ثانبه محاسبه کرده ایم)

نت سفيد :
مقدار کشش زمانی نت سفید برابر است با 2/1 ارزش زمانی نت گرد . معادل 2 ضرب .

نت سياه:
مقدار کشش زمانی نت سیاه برابر است با 4/1 ارزش زمانی نت گرد . معادل 1 ضرب
به این ترتیب نت سیاه معادل یک چهارم نت گرد و یک دوم نت سفید است

نت چنگ :
اين نت از لحاظ زماني2/ 1 واحد كشش زماني كه همان نت سیاه است مي باشد.

نت دو لا چنگ :
این نت دارای 2 پرچم و معادل 16/1 نت گرد و 4/1 نت سیاه (ضرب ) است .

به همین ترتیب نتهای سه لا چنگ و چهارلا چنگ نیز وجود دارند که به ترتیب 32/1 و 64/1 نت گرد هستند
این به این معنی است که هر 64 نت چهارلا چنگ معادل 1 نت گرد است

هر گاه شکل های چنگ دولا چنگ سه لا چنگ چهار لا چنگ ( نت هایی که دارای چنگ هستند ) در جایی از قطعه ی موسیقی بیش از یکی و پی درپی آمده باشند می توان آنها را بصورت گروهی نوشت یعنی چنگکشان راحذف کرد و انتهای دم هاشان را با خطی ( یا خط هایی ) به هم پیوست در این وضع هر چنگک تبدیل به یک خط می شود.

و به همین ترتیب نت های چنگک دار گوناگون نیز می توانند به صورت گروهی نوشته شوند.

پس متوجه شدیم:

هر 2 نت سفید - هر چهار نت سیاه - هر 8 نت چنگ - هر 16 نت دولاچنگ - هر 32 نت سه لاچنگ و هر 64 نت چهارلاچنگ معادل یک نت گرد میباشد. و به همین طریق نیز میتوان سایر کشش ها را معدل سازی نمود مثلا هر دو نت چنگ معادل یک نت سیاه میباشد و یا 2 نت دولاچنگ معادل یک نت چنگ میباشد و غیره.
برای درک این موضوع به این هرم توجه کنید:

(Flagپرچم (
برای نشان دادن نتهای کوچکتر (با کشش کمتر) از اشکالی به نام پرچم استفاده میکنیم

نكته :
براي كشيدن دم نت هرگاه نت از خط سوم بالاتر بود دم آن را به سمت پايين مي كشيم هنگامي كه پايين تر از خط سوم بود به سمت بالا مي كشيم

سکوتها:
در قطعات موسیقی سکوت نیز نقش مهمی دارند و رعایت آن از الزامات است سکوتها نیز شکل خاص خود را دارا میباشند و دارای کشش زمانی نیز میباشد( به همان ترتیب ذکر شده در بالا ) گرد - سیاه - چنگ - دولاچنگ - سه لاچنگ - چهار لاچنگ

قبل از اینکه شروع به هر تمرینی بکنیدُ،باید از نحوه صحیح نشستن و گرفتن گیتار در دست اطمینان پیدا کنید.

کاری که حتی برخی از نوازندگان که سالهاست به این کار مشغول هستند،به درستی انجام نمیدهند و مشکلات زیادی از این بابت دارند.

در این مطلب بنده طریقه نشستن در ۲سبک یعنی کلاسیک و سبکهایی که با پیک هستند را به شما آموزش میدهم.

طریق نشستن

۱.سبک کلاسیک

به عکس توجه کنید،اینگونه نشستن مختص سبک کلاسیک است.

دوباریه اینبار با دقت بیشتر به عکس توجه کنید،پای راست نوازنده با یک چرخش ۹۰ درجه به موازات بدن قرار گرفته تا بتواند ته کاسه گیتار را به آن تکیه داد.

پای چپ توسط یک پدال کمی بالاتر قرار گرفته تا بتواند به راحتی قوس بدنه گیتار را بر روی خود نگه دارد ،گیتار در این حالت با یک زاویه تقریبا ۴۵ درجه رو به بالا قرار میگیرد.

با پای راست به ته گیتار فشار میاوریدو پای چپ به عنوان یک نگهدارنده گیتار را محکم و کاملا ثابت نگه میدارد(البته برای راست دستان)،کمر خود را کاملا صاف نگه داریرد و قوز نکنید،گیتار باید به گونه در دستان شما باشد که بدون کمک دستان گیتار در جای خود ثابت باشد.

این روش نگه داشتن گیتار به نوازنده این امکان را میدهد که تسلط کافی بر گیتار داشته باشد و برای اجرای قطعات کلاسیک که احتیاج به تسلط زیاد بر گیتار دارد آماده باشد.

۲.سبک هایی که با پیک اجرا میشوند

در این حالت میتوانید بشینید یا ایستاده ،به اجرا بپردازید

در حالت نشسته باید توجه کنید که بهترین حالت نگه داشتن موقعی است که قوس بدنه گیتار روی پای راست شما تکیه داشته باشد،گیتار با یک زاویه کم به سمت خود بگیرید به گونه ای که بتوانید انگشتان و فینگر بورد گیتار را بدون خم شدن بر روی گیتار ببینید.

(در این عکس میتوانید اشکالات نوازنده رو ببینید،روی گیتار خم شده ،لبه گیتار روی پای راستش قرار گرفته نه قوس کامل از پایین و حالت غلط دست چپ که بدن توضیح داده میشود)

اگر به صورت ایستاده به نوازندگی میپردازید ،باید بند گیتار شما از شانه چپتان  آویزان یاشد و مراقب باشید این بعد به اندازه کافی بلن باشد و همچنین کوتاه هم نباشد .بند گیتار نباید زیاد آویزان باشد (مانند عکس مقابل)،این ام باعث میشود شما نتوانید تسلط کافی بر گیتار خود داشته باشید.

نکته:

برای نوازندگان چپ دست تمام این قواعد سادق است فقط کافی است که جای پا ها و دستها در پوزشنهای مختلف تغییر کند.

حالت دستها

۱.دست راست

به عکس توجه کنید

بعد از آن که به صورت صحیح گیتار را در آغوش گرفتین ،باید آرنج دست راست خود را به گونه بر روی لبه بالایی گیتار قرار دهید که دست شما دقیقا بر روبروی سوراخ صدای گیتار قرار گیرد.برای نوازندگانی که با دست اجرا میکنند دو حالت وجود دارد در سبک کلاسیک باید دست از مچ با یک زاویه کمتر از ۹۰ درجه به حالت آویزان روبروی سوراخ ایجاد کنند صدا در گیتار قرار گیرد.

در نوازندگانی که در سبک فلامنکو به اجرای قطعات مشغول هستند آرنج دست کمی به عقبتر حرکت میکند و در این حالت دست کمی عقبتر از سوراخ صدا قرار میگیرد و این حالت برای ایجاد صداهای خشک و با قدرت این سبک مناسبتر است.(به عکس روبرو توجه کنید.

قبل از اینکه به دست راست نوازندگان سبکهایی که با پیک به اجرا مشغولند بپردازیم باید طرز صحیح گرفتن پیک را بیاموزید.

برای گرفتن صحیح پیک در دست ابتدا انگشت اشاره خود را خم کنید ،پیک را روی قسمت بالایی آن قرار دهید و در آخر شست خود را بر روی آن بگذارید ،(به عکس توجه کنید).به پیک زیاد فشار وارد نکنید پیک باید به گونه ای در دستان شما قرار گیرد که به راحتی در بین انگشتان حرکت کند.

به عکس مقابل توجه کنید در حالتی که شما از پیک استفاده میکنید دیگر بر خلاف سبک کلاسیک لازم نیست که دست شما در روبروی سوراخ صدا خم شود آرنج را بر روی گیتار گذاشته و دست را مستقیم به سمت دهانه سوراخ صدا میبرید.

حالا که دست روبروی سوراخ صدا قرار گرفت دو حالت نواختن وجود دارد،

۱.استفاده از انگشت کوچک دست برای اهرم کردن

در حالت باید انگشت کوچک دست خود را به گونه ای بر روی صفحه گیتار در پایین سوراخ بگذارید که انگشتانی که پیک را نگه داشته اند به راحتی بتوانند قدرت مانور به بالا و پایین را داشته باشند.(این روش اکثرا برای ملودی نوازیاستفاده میشود)

۲.حالت آزاد

در این حالت دست راست به جایی تکیه ندارد و زمانی که در ملودی نوازی از این روش استفاده شود باید در نواختن سیمهای سولو از تکیه بر روی دیگر سیمها کمک گرفت.

حالت دست چپ

دست چپ تقریبا در تمام سبکها حالت یکسان با قوانین یکسان است.

به عکس مقابل توجه کنید،میبینید که نوازنده  انگشتان دست چپ خود را چگونه قرار داده ،انگشتان باید به حالت عمود بر روی سیمها قرار گیرد و در این حالت کاسه دست به گونه باشد که انگشتان به هیچ وجه با دیگر سیمها برخورد نداشته یاشد(به گونه ای که فضایی خالی بین کف دست و دسته گیتار باشد.

دست چپ شما در پشت دسته گیتار باید عمود با دسته گیتار نباشد ونه بصورت چسبیده به بدن باشد باید با یک انحنای مناسی دست را از بدن تا دسته گیتار امتداد دهید.

مراقب انگشت شست خود باشید ،انگشت شست دست چپ نباید از روبرو نمایان باشد(از دسته بیرون نزند)،سعی کنید همواره انگشت شست  تقریبا در پشت فرت دوم پوزسیون باشد(به عکس توجه کنید.)

در نوازندگی از عادتها و تیکهای عصبی نامناصب بپرهیزید که در بلند مدت باعث ایجاد عادت در شما میشود و از بین بردن آنها مشکل است. 

در این مقاله سعی شد تا متدهای صحیح نشستن و گرفتن گیتار آموزش داده شود ،ولی نوازندگان باید به خاطر داشته باشند که شما بنا بر فیزیک و ژنتیک دستان و بدنتان هر کدام پوزیشن خاص خود را دارا هستید و هر نوازنده طریقه خاص خود را در نشستن و گیتار به دست گرفتن دارد،اگر به نوازندگان تراز اول دنیا نگاه کنید متوجه میشوید که آنها هر کدام متدی منحصر به فرد که باعث ایجاد تسلط بیشتر در نوازندگی بنا به فیزیک آنها را داراست انتخاب میکنند و به کار میگیرند،مهم چگونگی گرفتن گیتار نیست مهم نواختن گیتار با تسلط،راحتی و بدون دغدغه عوارض فیزیکی که بعدها گریبان گیر نوازنده میشود است ،متدهای ارائه شده در بالا متدهای استاندارد است شما باید بنا به فیزیک بدنی خود آنها را با بدن خود تطبیق داده و حالت مناسب و ایده آل خود را بیابید.

جلال صالحی

نوازندگان مبتدی زمانی که به نوازندگان گیتار که سالها به نوازندگی مشغول بوده اند توجه میکنند،از انعطاف و سرعت و قدرت انگشتان آنها حیرت زده میشوند ،و در گاهی مواقع این عامل را ناشی از ژنتیک مناسب انگشتان آنها میدانند،ولی باید بدانید که این یک تصور اشتباه است و تمام این مهارتها حاصل تمرین و ممارست شبانه روزی آنهاست،شما نیز با تمرینات بالا و صبر و حوصله میتوانید چنین مهارتهایی را کسب کنید. 

شما در ابتدای نوازندگی با مشکلات زیادی در این رابطه برخورد میکنید،نداشتن کنترل بر انگشتان ،در گیری اعصاب انگشتان با هم ،حرکت کند و نامناسب انگشتان بر روی فرتهاو...از جمله این مشکلات هستند،در این قسمت سعی شده با ارائه الگوهای تمرینی مناسب برای انگشتان دست چپ بر این مشکلات غلبه شود.

قبل از ارائه الگوهای تمرینی فینگر پاور باید با مطالبی آشنا شوید.

شماره گذاری انگشتان دست چپ

همانطور که در عکس مشاهده میکنید،شماره های ۱ تا ۴ برای نامگذاری انگشتان دست چپ استفاده شده که از انگشت اشاره شروع و تا انگشت کوچک ادامه دارد.

شما باید با این شماره ها آشنا بشید.از این شماره ها در نت خوانی و آکوردها و تمرینات مختلف استفاده میشود.

تبلچر(tablature)

در مقالات قبلی با این رسم الخط آشنا شدید ولی در این مرحله لازم میدونم بازم به این رسم الخط اشاره کنم.

این رسم الخط در اوایل کار، اکثرا برای ساده نویسی و برای تمرینات سرعتی و فینگر پاور و برای کسانی که نت خوانی را نیاموخته اند ،استفاده میشد ولی با افزایش گرایش افراد زیادی به سمت آموختن گیتار و همزمان به وجود آمدن سبکهای متنوع و بوجود آمدن انواع مختلف گیتار استفاده از این رسم الخط گسترش زیادی پیدا کرد.

به عکس توجه کنید،رسم الخط تبلچر چیزی جز کشیدن سیمهای گیتار به ترتیب نیست ،نام سیمها نیز هم از نت open سیمهای گیتار گرفته میشود مثلا سیم b همان سیم دوم از پایین است.

شماره هایی که بر روی سیمها نوشته مشود و نشاندهنده فرت همان شماره است نیست نتهای این رسم الخط هستند.

پوزسیون(position)

تعریف ساده این اصطلاح همان مکانی از فینگربورد گیتار است که نوازنده از آن برای نواختن استفاده میکند،هر فرتی که انگشت 1 دست چپ خود را گذاشتید و دیگر انگشتان بر مبنای آن شروع به حرکت بر روی فرتهای دیگر کردند ،شماره پوزسیون را تعیین میکند،مثلا پوزسیون 1 که از نتهای سیمهای آزاد تا فرت 4 ادامه دارد،تشکیل میشود .

حالا که تقریبا با این مطالب آشنا شدید به معرفی الگوهای تمرینی میپردازیم.شما میتوانید الگوهای زیادی برای اینگونه تمرینات بسازید و آنها را به کار ببرید ولی در اینجا با 3 نوع اصلی و شاخه های آنها آشنا میشوید.

الگوی 1

در این الگوها همواره یکی از انگشتان دست چپ به صورت محوری عمل میکند.به الگو ها توجه کنید.

(برای سادگی کار تمرینات فقط بر روی یک سیم و بدون پوزسیون نوشته شده.) 

انگشت 1 محور اصلی                 1--2---1--3---1--4  

انگشت 2 محور اصلی                 2--1---2--3---2--4

انگشت 3 محور اصلی                 3--1--3--2---3--4

انگشت 4 محور اصلی                 4--1---4--2---4--3

دانلود تمرین به صورت تصویری دانلود

(تمرینات تصویری بر روی ژزسیونهای دلخواه اجرا شده و تماما از حرکتهای ژایین به بالا است برای تمرین حرکتهای بالا به پایین را هنرجو ها خود انجام دهند.)

نکته1:

در اجرای این تمرینات باید توجه داشته باشید که درزمانی که مثلا از انگشت 3 به 1 میخواهید بروید،انگشت 3 را از روی فرت مربوطه بر دارید و سپس انگشت 1را روی فرت بگذارید،میتوانید با جابجایی اعداد الگوهای دیگر را نیز بسازید.(کلا 24 الگو میتوان ساخت برای هر انگشت 6 تا)

نکته 2.

از پوزسیون 8 (البته برای گیتارهای کلاسیک،در صورتی که از انواع دیگر مثل آکوستیک یا الکتریک استفاده میکنید از پوزیسونهاای پایینتر یعنی تا جایی که امکان دارد ) شروع کنید یعنی همواره انگشت 1 بروی فرت 8 قرار گیرد ،در این پوزسیونها به علت نزدیکی فرتها به هم به آسانی میتوانید تمرینهارا انجام دهید،کم کم به پوزسیونهای با لاتر حرکت منید تا پوزسیون 1،این کار را برای تمام تمرینات انجام دهید.

نکته 3:

اصلا سعی در سریع نواختن تمرینات نداشته باشید،ضربات قوی و بدون گز باشد و توجه کنید صدای نتها کاملا شفاف باشد، از سریع برداشتن انگشتان بپرهیزید و اجازه بدهید،تا نتها به اندازه زمان خود امتداد پیدا کنند.

نکته 4: 

از پای خود یا از یک مترووم برای گام نوازی استفاده کنید و سعی کنید تمام نتها یکنواخت اجرا شوند.

نکته 5:ا

گر با پیک تمرین میکنید از ضربه های رو به پایین استفاده کنید و اگر با انگشت تمرین میکنید ،از ضربه های تکیه دار استفاده کنید.

الگوی 2انگشت 1 محور اصلی                 1--2--3--4 

انگشت 2 محور اصلی                            2--1--3--4

انگشت 3 محور اصلی                            3--1--2--4

انگشت 4 محور اصلی                            4--1--2--3

دانلود تمرین به صورت تصویری دانلود

مانند الگوی قبلی میتوانید 24 الگو بسازید و تمرین کنید تنها لازمه که شماره هارو جابجا کنید(یه بازی ریاضی ساده)

الگوی 3(کمی مشکلتر):

این الگو کمی مشکلتر از دیگر الگوهاست و شما باید آن را پس از اینکه انگشتانتان قوی تر شد اجرا کنید ،توصیه میشود از اجرای این تمرین در اوایل کا خود بپرهیزید و پس از اینکه کمی در نواختن گیتار مهارت پیدا کردید این تمرین را انجام دهید.

برای انجام این تمرین ابتدا 4 انگشت دست چپ خود را بر روی فرتهای پوزسیون انتخابی بر روی سیم 1 (از پایین بشمارید)،قرار دهید ،سپس ابتدا انگشت 1 خود را بلند کرده و بر روی سیم دوم همان فرت بگذارید ولی به هیچ وجه در این هنگام دیگر انگشتان را از روی سیم یک بر ندارید و با همان فشار قبلی بر روی فرتها فشار بیاورید بعد از انگشت 1 نوبت انگشت 2 است به همانترتیب و بدون اینکه هیچکدام از انگشتان خود را بردارید ،انگشت خود را به سیم 2 انتقال دهید،به همین ترتیب مثل رفتن از نردبان به بالا به سمت سیمهای بالا حرکت کنید و دوباره پایین برگردید.

-------------------------------------------------------------------------e---1--2--3--4

--------------------------------------------------------------4--3--2--1----------------b

  --------------------------------------------------- 4--3--2--1 -----------------------------g

           ----------------------------------------- 4--3--2--1-------------------------------------------d

------------------------------4--3--2--1-------------------------------------------------------a

 ----------------4--3--2--1----------------------------------------------------------------------e

دانلود تمرین به صورت تصویری دانلود

 مانند الگوهای قبلی میتوانید با عوض کردن جای اعداد الگوهای دیگر بسازید ولی اینم یاداور میشم که دیگر الگوهای این تمرین مشکلتر هستند و باید مواظب باشید در هنگام اجرای آن انگشتانتان سیمهارو با ضربه لگاتو نکنند و به آرامی انگشت خود را بردارید و شپس دیگر انگشتان را بگذارید.

نکته1:

همواره زمانی که کارتان با انگشتان تمام شد آنهارا از روی فرتها برندارید مثلا اگر  ضربه انگشت 1 را اجرا کردید و نوبت به ضربه انگشت 2 رسید اجازه بدهید انگشت 1 بر روی فرت اول باقی بماند انگشت 2 و 3 نیز به همین ترتیب.

نکته 2:

به یاد داشته باشید که این تمرینات قدرتی هستند نباید آنها را سریع اجرا کنید ،زمانی این تمرینات از کارایی برخوردارند که آنها را با قدرت کافی و با تمرکز اجرا کنید.

نکته3:

اگر دستتان احساس دزد یا گرفتگی کرد ،از ادامه تمرین به پرهیزید کمی استراحت به دستان بدهید و سپس ادامه تمرینات.

نکته 4:

در ابتدای فعالیت آموختن گیتار سعی کنید این تمرینات را حداقل روزی 1 تا 2 ساعت انجام دهید و این فکر را از ذهن خود دور کنید که این تمرینات برای دوره خاصی از یادگیری گیتار است این تمرینات تمریناتی است که تا روزی که گیتار به دست میگیرید باید آنها را انجام دهید و مانند تمرینات نرمشی برای ورزشکاران باید همواره استفاده شوند،

سعی میکنم هرچه زودتر کلیپ های تصویری این تمرینات را در وب قرار دهم تا با درک بهتری این تمرینات را انجام دهید.

موفق باشید

جلال صالحی

در مقاله قبلی با انواع گیتار آشنا شدید حالا توی این قسمت با اجزای مختلف گیتار آشنا میشید،یادتون باشه شناخت گیتار خیلی مهمه و شما رو کمک میکنه تا در خرید گیتار با ویژگی های یک گیتار خوب آشنا بشید.

قبل از آشنایی با قسمتهای مختلف باید با چنتا اصطلاح آشنا بشید.

۱.اکشن

اکشن در سازها ی زهی (سازهای سیمی که با دست یا مضراب نواخته میشن)به مفهوم فاصله بین سیمها با صفحه انگشت گذاری سمهاست(fingerboard)،هرچه این فاصله در گیتار شما کمتر باشد این توانایی رو در شما ایجاد میکنه که قدرت مانور بیشتری داشته باشید و با قدرت کمتری بتونید نتهارو بنوازید.

۲.صدای گز

صدای نویز و ناهنجاری  که در هنگام ضربه به سیمها بوجود میاد و میتونه به علت های مختلفی باشه یا انگشت گذاری نامناسب یا نا مرغوببودن سیمها و......

با این مقدمه به سراغ معرفی اجزای گیتارها از انواع آکوستیک و الکتریک میریم.

همان طور كه در عكس ها ملاحظه می كنید، گونه های مختلف گیتار ممكن است شامل اجزای متفاوتی باشند. یا شكل اجزا و یا جنس آن ها با هم فرق داشته باشند. اما نهایتا اجزای موجود در همه ی انواع گیتار ها همین ها هستند.

جلال صالحی

قبل از اینکه بخواهید نوازندگی گیتارو یاد بگیرید بد نیست با ساز خودتون آشنا بشید،

اول یه تقسیم بندی کلی و خلاصه از انواع گیتارها ارائه می کنم بعد به معرفی اجزای گیتار میپردازیم.

اول چندتا تعریف:

۱.فضای آکوستیک(acoustic atmospheric)

راستش به صورت لفظی و نه تئوریک فضای آکوستیک به فضای بسته ای گفته میشه که اصوات توی این فضا هیچ راه درو و فراری ندارند و پس از برخورد های فرلوان به دیواره های فضا که به اونا دیواره های فضای آکوستیک میگن ،شروع به تشدید صدا میکنند و در آخر رو به زوال میزوند.

۲.پیک آپ(pick up):

شاید توی زبان انگلیسی این لغت معانی زیادی داشته باشه ولی در موسیقی به ابزاری برای الکتریک کردن صداهاست و نوعی میکروفن قوی برای انتقال و ایجاد افکت(در بعضی موارد)،برای صداهاست.

حالا که با چنتا اصطلاح آشنا شدید به معرفی گیتار های مختلف میپردازیم .

تو یک تقسیم بندی کلی دو نوع گیتار وجود داره

۱. گیتار های آکوستیک

۲.گیتارهای الکتریک

انواع گیتار آکوستیک

مهمترین مشخصه این گیتارها وجود فضای آکوستیک در اینجور گیتارهاست و بر خلاف عرف که به نوع خاصی از گیتار ها با این نوع فضا آکوستیک میگن(منظورم نوع استیل استرینگه)،این نوع گیتار گستره زیادی از انواع گیتارهارو در بر میگیره.

۱.گیتار کلاسیک (Nylon string acoustic guitar) یا (Classic guitar)

این ساز، شناخته شده ترین و مرسوم ترین نوع گیتار در ایران است.

ساختار گیتار کلاسیک از سه سیم نایلونی و سه سیم ابریشمی که با سیم پیچ فلزی پیچیده شده است تشکیل گردیده است. به همین دلیل طنین صدای آن نسبت به انواع دیگر نرم تر و لطیف تر بوده و به خاطر نوع سیمهای آن نوازندگی با آن و انگشت گذاری روی فرتها، نسبتاً راحت تر است. هر چند دسته (neck) گیتار کلاسیک از انواع دیگر پهن تر است و تکنیکهایی مثل باره گرفتن روی دسته آن نیاز به تمرین بیشتری دارد. دسته این ساز معمولاً (نه همیشه) دارای 12 فرت تا بدنه و 18 فرت تا سوراخ صدا است (3/4).

طنین صدای این ساز (بسته به جنس بدنه و سیم ها) مناسب برای موسیقی کلاسیک، فلامنکو و بعضاً موسیقی پاپ است. بنابر این اگر علاقمند به نوازندگی به سبک کلاسیک یا فلامنکو هستید یا تصمیم دارید برای اولین بار گیتار یاد بگیرید، این نوع گیتار برای شما مناسب تر است. جنس صدای گیتار فلامنکو خشن تر و تیز تر است در حالیکه صدای گیتار کلاسیک آرام، شفاف و لطیف تر است. تفاوت صدای این دو گیتار (با وجود ظاهر و ساختار یکسان) در جنس چوب و سیم به کار رفته است. بدنه گیتار فلامنکو معمولاً از چوب اقاقیای کانادایی (Rosewood) و رویه آنها از چوب صنوبر (Spruce) است که باعث ایجاد صدایی کاملاً خشک و منحصر به فلامنکو می شود.

در نوعی از گیتارها موسوم به Cutaway بدنه دارای انحنائی در یک طرف است که به نوازنده اجازه می دهد تا از فرت های پایین برای اجرای ملودی استفاده نماید. این نوع گیتار کلاسیک در موسیقی پاپ و برخی اجراهای موسیقی جز به کار می رود و معمولاً دارای پیکاپ است.

۲گیتار استیل استرینگ(steelstring guitar)یا گیتار آکوستیک

 ظاهر این ساز شبیه به گیتار کلاسیک است. سیمهای این گیتار فلزی است و کاسه صدای آن بزرگتر می باشد. به همین دلیل صدای گیتار آکوستیک دارای یک زنگ خاص است و به دلیل همین طنین زنگدار بیشتر در آهنگهای بلوز، کانتری، فولک و راک به کار می رود (و شاید به همین دلیل این نوع گیتار در ایران طرفداران چندانی ندارد). اما اگر از طرفداران موسیقی بلوز، کانتری یا فولک هستید بهتر است این نوع گیتار را انتخاب کنید.

دسته گیتار آکوستیک نسبت به گیتار کلاسیک باریکتر است و سیمها به یکدیگر نزدیک ترند. لذا تکنیکهایی مثل باره گرفتن روی این ساز راحت تر است و حتی بعضاً تکنیکهایی روی این ساز قابل اجرا است که با گیتار کلاسیک امکان پذیر نیستند. مثلاً بعضی از نوازندگان آکوستیک، از انگشت شست دست چپ خود برای گرفتن سیمهای بالاتر استفاده می کنند. البته اجرای صحیح و شفاف نتها با این ساز قدرت بیشتری لازم دارد. چرا که سیمهای این ساز فلزی هستند و حتی در سازهای با اکشن پایین، نسبتاً به نیروی بیشتری برای نواختن نت یا بند کردن (Bending) احتیاج دارند.

جنس این نوع ساز، در انواع مرغوب از جنس Rosewood یا چوب افرا Maple است و دسته آن معمولاً دارای 14 فرت تا لبه بدنه و 20 فرت تا سوراخ صدا است. انواع پیکاپ دار این ساز نیز در بازار وجود دارد.

3.گیتار آکوستیک 12 سیم (12 String Acoustic guitar)

 این نوع گیتار کاملاً شبیه به گیتار آکوستیک است. با این تفاوت که دارای 12 سیم بوده، اما هر 2 سیم دارای یک کوک می باشند و با هم نواخته می شوند، لذا حجم صدای تولید شده آن بالاتر از آکوستیک است و به همین دلیل مناسب اجرای ریتم در موسیقی هستند و از آنها برای نواختن سولو استفاده نمی کنند. نواختن این نوع گیتار نیاز به قدرت زیاد و تمرین فراوان دارد. (بهتر است هرگز این ساز را به عنوان ساز اول خود انتخاب نکنید).

4.گیتار آوِیشن (Ovation Guitar)

 گیتار آوِیشن نسل جدیدی از گیتارآکوستیک است که کاسه صدای آن از جنس PVC می باشد و اولین بار در دهه 50 مدلهای نخست آن تولید شدند. گیتار آویشن دارای یک پیکاپ "پیزو" است و صدایی بین گیتار الکتریک و آکوستیک تولید می کند. اما صدای بدون پیکاپ آنها مشابه گیتار آکوستیک است. برخی از انواع آویشن ها به دلیل تغییراتی که در سوراخ صدای آنها ایجاد شده است، دارای ظاهر بسیار زیبا و منحصر به فردی هستند.

این ساز بیشتر مناسب نوازندگان آکوستیکی است که در کنسرتهایشان با مشکل فیدبک (Feed Back) در صداهای بالای آمپلی فایر دست و پنجه نرم می کنند. این نوع گیتار نوعی گیتار د جنسه است و نوعی دگانگی بین گیتاربا فضای آکوستیک و کیتار الکتریک دارد.

این نوع گیتار ها بویژه در سبک جز استفاده میشود.(از گیتار های مورد علاقه ال دی میولا).

5.گیتار قوس دار یا آرچتاپ(Archtop guitarsr)

این نوع گیتار نیز نوعی گیتار دو جنسه است و بیشتر در سبکهای بلوز و جز استفاده میشود.

مانند گیتار آویشن دارای فضای آکوستیک کوچکی است و میتوان آن را با پیک آپ یا بدون آن نواخت.دارای حفره هایی به شکل علامت انتگرال در ریاضی(علائمی که در خانواده ویولن نیز وجود دارد) در دو طرف فضای آکوستیک آن است.

کمی بزرگتر از گیتار های معمولی است.دارای پیک آپ است و حفرهای انتگرال شکل از ایجاد فید بک در هنگام استفاده از آمپیلیفایر ها و بلندگوها جلوگیری میکند.

قسمت ۲ گیتار های الکتریک

میشه گیتارهای آویشن و آرچتاب را نوعی پوست اندازی و تحول در انواع گیتارها دانست ،گیتارهایی که کم کم فضای آکوستیک خود را از دست داده و پیشرفت تکنولوژی باعث استفاده از لوازم الکترنیکی صوتی در این سازها شده ،افکتهای مختلف ،طنین و کشش بالای صدا؛فینگر بورد های نازکتر ،سیمهای فلزی نرمتر ،و اکتاوهای بیشتر تمام اینها از مشخصه های این نسل از گیتار هاست که به شدت فضای موسیقی جهان را تکان دادند و در حال حاضر میشه گفت اگه از هر ۴ موزیسین یکی از اون ها گیتار میزنند از هر ۴ تا گیتاریست ۳ تای اونا از این نوع گیتار ها استفاده میکنند.

فرکانس صوتی تولید شده توسط پیکاپ ها قابل تغییر و فیلتر شدن است. لذا با استفاده از افکت ها (مثل distortion یا fuzz یا overdrive یا پدال wah-wah) صدای خروجی از گیتار الکتریک قابل اصلاح به سلیقه نوازنده است. Distortion یا Overdrive باعث ایجاد صداهای خشن تر و به اصطلاح دندانه دار می شوند در حالی که بعضی افکت ها صدای شفاف یا Clean ‌دارند.

گیتارهای الکتریک انواع مختلفی دارند، اما میتوان آنها را به دو نوع کلّی تقسیم کرد:

Solid Body Guitar  : این دسته از گیتارها دارای بدنه تو پر هستند و در اصل کاسه تولید صدای آکوستیک ندارند. شناخته شده ترین و معروفترین انواع این گیتارها- از نظر ظاهر- به صورت زیر طبقه بندی می شوند:

این نوع گیتار الکتریک برای اولین بار در دهه 50 میلادی توسط "لئو فندر" ساخته شد. گیتارهای مدل استراتوکستر، معمولترین نوع گیتار الکتریک هستند و به دلیل ویژگیهای خاص خود در تمامی سبکهای موسیقی، از بلوز گرفته تا راک و حتی متال، مورد استفاده قرار می گیرند. بهترین و شناخته شده ترین سازنده این نوع گیتار، فندر است و انواع این ساز را با امضاء بزرگترین نوازندگان استراتوکستر ( از Eric Clapton، Stevie Ray Vaughan و Mark Knopfler گرفته تا Jeff Beck و Yngwie Malmsteen) عرضه می نماید

این نوع گیتار الکتریک قدیمی ترین نوع از دسته گیتارهای Solid body است و اولین بار توسط فندر ساخته شد. تله کستر بسیار ساده است و قابلیت های این ساز نسبت به Stratocaster ها محدودتر است، اما صدای منحصر به فرد تله کستر ها همچنان طرفداران زیادی دارد. صدای تله کستر مقطع، شفاف و زنگ مانند است و به همین دلیل بیشتر نوازندگان کانتری و راک اند رول از آن استفاده می کنند. بدنه این ساز معمولاً از چوب توسکا (Alder) یا چوب زبان گنجشک (Ash) و دسته آن از چوب افرا (maple) است و دارای دو پیکاپ single coil است.

بزرگترین نوازندگان این ساز "پیت تاونزند" (یکی از بزرگترین گیتاریستهای حال حاضر از گروه افسانه ای The Who)، کیت ریچاردز (گیتاریست Rolling Stones)، آلبرت کالینز (یکی از متفاوت ترین نوازندگان بلوز که سبک او به ice blues معروف است و به او The ice man: master of telecaster می گفتند) و روی بوكانن هستند

گیتار مدل لس پاول گیبسون یکی از مرسوم ترین گیتار های الکتریک است. این مدل گیتار در آهنگهای بلوز، راک و هارد راک استفاده می شود. مزیت این سازها بکار گیری پیکاپ های هوم باکر (Humbucker) در آنها است که باعث از بین رفتن نویز در خروجی صدای آنها می شود و در نتیجه صدای گیبسون لس پاول به نسبت، کمی تودماغی و گرمتر است.

دسته یا neck این ساز نسبت به مدلهای دیگر کمی پهن تر است و کلاً گیتار گیبسون لس پاول، نسبت به انواع دیگر بسیار سنگین تر می باشد. بدنه انواع مرغوب این ساز از چوب ماهون (mahogany) و دسته آن از چوب ماهون یا افرا (maple) بوده و دارای دو پیکاپ هوم باکر است. بزرگترین نوازندگان این ساز گیتاریست گروه لد زپلین جیمی پیج (Jimi Page) ، اسلش، پیتر گرین (گیتاریست Fleetwood mac)، گری مور و زک وایلد (گیتاریست Ozzy Osbourn) و The Edge (گیتاریست U2) هستند.

 این نوع گیتارهای الکتریک، جزء گیتارهای با طراحی مدرن محسوب می شوند و  شکلی شبیه به حرف V هستند. از این ساز بیشتر در موسیقی هارد راک و متال استفاده می شود، هرچند آلبرت کینگ در دهه 70 از این ساز در موسیقی بلوز استفاده می کرده است. بدنه این ساز از چوب ماهون (mahogany) یا Korina ‌است و دسته عمدتاً از اقاقیا (Rosewood) یا آبنوس (ebony) می باشد و دارای دو پیکاپ هوم باکر است. بزرگترین نوازندگان این گیتار رادلف شنکر (گیتاریست scorpions)، رندی رودز (گیتاریست سابق Ozzy Osbourn)، جیمز هتزفیلد و کرک همت (از گروه metallica) و لنی کراویتز هستند.

 Explorer :

قبل از این که به فیزیک  تقسیم بندی نتها بپردازم لازم میدونم در مورد آواها یکم صحبت کنم ،در فارسی برای اکثر آواهایی که ما میشنویم یک نام وجود دارد و آن هم صدا است.

صدای آب ،صدای چکش،صدای نت گیتار و ....... ولی اگه بخواهیم بین این صداها تمایزی قائل باشیم باید از یک آوای کلی که در لاتین آن را" sound "می نامند، استفاده کنیم.منظور از "sound"تمام صداهایی است که در اطراف خود می شنویم .میتوان این صداها را به دو دسته کلی "tone"و"noise"تقسیم کرد .

منظور از "noise" صداهای بی نظمی است که در اطراف خود می شنویم ،مثل صدای چکشی که به سطحی برخورد می کند.

ولی صحبت ما در موسیقی صداهای نظم داری است که از هر شئی خارج میشود این صدا می تواند صدای آب یا ضربان قلب یک انسان یا صدای کشیدن آرشه یا مضراب بر روی یک آلت موسیقی باشد.

"tone" نامی است که به این صداهای بانظم تعلق می گیرد.

می توانیم گستره صداهایی که انسان می شنود را  در یک تقسیم بندی فیزیکی به تقریبا هشت قسمت تقسیم کنیم که هر کدام از این تقسیم بندی ها را اکتاو(octave) می نامند.

اکتاو کلمه یونانی به معنی ۸ است که نشان میدهد هر اکتاو از ۸ قسمت که این قسمتها هر کدام یک نت را در موسیقی تشکیل میدهد. 

این ۸ نت در اصل ۷ نت غیر هم نام و ۱ نت تکراری که مشترک بین دو اکتاو و به عنوان مرز دو اکتاو عمل میکند.

این نت ها به ترتیب دو ، ر ، می ؛ فا ، سل ،لا، سی  هستند .(البته با نام گذاری فرانسوی)

به صورت قراردادی بسامد ۴۴۰hz  (همان بسامدی که بر روی اکثر تیونر ها وجود دارد) به عنوان بسامدی مبنا برای نت اول در نظر گرفته شده و بقیه نتها با نسبتهایی خاص نسبت به این بسامد شکل و بسامد خود را می گیرند.تا نت اکتاو که بسامدی دقیقا ۲ برابر نت اول دارد مثلا اگر نت "دو" دارای بسامد ۶۸۰hzباشد نت "دو" بعدی بسامدی برابر ۱۳۶۰hzدارد .به این ترتیب توالی آواهایی که بصورت گستره نامتناهی هستند را به صورت تکه هایی جدا از هم به نام نت که همان حروف ادبیات موسیقی هستند در می آورند.

البته این نوشته بصورت خلاصه شده به این فرایند پرداخته و اگر مجالی دیگر بود به نکات ریزتر این وادی می پردازیم .

موفق باشید.

جلال صالحی